Mạch Môn Đông

Vì lá giống lá lúa mạch, về mùa đông lá vẫn xanh tươi nên gọi là mạch đông. Thuộc họ Hành, còn gọi là cây lan tiên. Đây là một vị thuốc rất thông dụng, người ta dùng rễ củ phơi hay sấy khô của cây mạch môn đông làm thuốc.

Nhận biết cây mạch môn đông

Mạch môn đông là một loại cỏ sống lâu năm, cao 10 – 40cm, rễ chùm, trên rễ có những chỗ phát triển thành củ mẫm. Lá mọc từ gốc, hẹp dài như lá lúa mạch, dài 15 – 40cm, rộng 1 – 4mm. Phía cuống lá hơi có bẹ, mép lá hơi có răng cưa.

Mạch Môn Đông - Ophiopogon japonicus
Mạch Môn Đông – Ophiopogon japonicus

Cán mang hoa dài chừng 1- 20cm, hoa màu xanh nhạt, cuống 3 – 5mm, tụ thành 1-3 hoa ở kẽ các lá bắc trắng nhạt. Quả mọng màu tím đen nhạt, đường kính 6mm, có hạt 1-2 hạt.

Mọc hoang và được trồng ở Việt Nam để lấy củ làm thuốc. Thường hái vào tháng 6-7, ở những cây đã được 2-3 năm. Củ mạch môn hình thoi, màu vàng nhạt, hơi trong, dài 10 – 15cm. Mùi đặc biệt, vị ngon.

Công dụng của mạch môn đông

Theo tài liệu cổ, mạch môn có vị ngọt, hơi đắng, tính hơi hàn, vào 3 kinh tâm, phế và vị. Có tác dụng thanh tâm, nhuận phế, dưỡng vị sinh tân, hóa đờm, chỉ ho. Dùng chữa hư lao, ho, thổ huyết, ho ra máu, miệng khô khát, bệnh nhiệt tân dịch khô. Những người tỳ vị hư hàn, đại tiện lỏng không dùng được.

Mạch môn đông là một vị thuốc rất thông dụng. Dùng làm thuốc ho, long đờm, thuốc bổ (bệnh phổi, gầy gòm). Còn dùng chữa thiếu sữa, lợi tiểu, chữa sốt khát nước. Ngày dùng từ 6 đếng 20g dưới dạng thuốc sắc.

Bài thuốc có mạch môn đông

Chữa bệnh ho, khó thở, ho lâu ngày: Mạch môn đông 16g, Bán hạ 8g, Đảng sâm 4g, Cam thảo 4g, gạo nếp sao vàng 4g, Đại táo 4g, nước 600ml. Sắc 200ml. Chia làm 3 lần uống trong ngày. (Đơn thuốc của Trương Trọng Cảnh)

Bài thuốc chữa tắc tia sữa: Mạch môn đông bỏ lỏi, tán nhỏ. Mỗi lần uống 10 – 12g. Lấy sừng tên giác mài với rượu uống độ 4g. Uống độ 2-3 lần.

Bài viết liên quan

Mơ - Prunus armeniaca