Kim Anh Tử

Kim anh tử là quả giả hay đế hoa chín hoặc loại bỏ hết quả thực (ta vẫn nhầm là hạt) phơi hay sấy khô của cây kim anh. Cây thuộc họ Hoa hồng, còn được gọi là thích lê tử, đường quân tử.

Nhận dạng cây kim anh

Cây kim anh là một loại cây mềm, mọc thành bụi, xen lẫn với những cây khác như sim, tre, . . . Cây có thể mọc dài tới 10m. Thân cây có đường kính tới 2cm, thân và cành đều có gai mọc úp xuống phía gốc như cây hoa hồng. Mỗi mẫu thân thường có 1-2 cành vươn ra rất dài, có thể tới 2-3m.

Lá có lá kèm và gồm 3 lá chét. Lá chét hình trứng, 2 đầu nhọn, mép có răng cưa, lá chét giữa dài và rộng hơn. Đừng nhầm với cây tầm xuân có số lá chét nhiều hơn (5-7 lá).

Kim Anh Tử
Kim Anh Tử – Rosa laevigata

Hoa màu trắng, đơn độc, mọc ở đầu cành. Khi nở có đường kính rộng tới 5-8cm, nhị màu vàng. Đế hoa lớn, hình chén có gai nhỏ, nhọn, cuống hoa dài 1,5-3cm. Lá đài 5, tràng cũng có 5 cánh, nở vào cuối xuân sang hạ.

Quả giả (thực ra đó là đế hoa) tươi có màu vàng đỏ bóng, cứng hình chén, dài 1,5-2cm, có cuống dài 2-3cm. Phía trên còn sót lại 3-5 lá đài bao vây nhị và vòi hơi nổi phồng lên ngoài mặt, có nhiều gai. Khi khô có màu nâu đỏ sẫm hay nhạt, sau khi chế biến trên mặt có những vết sẹo của gai đã rụng đi. Trong “quả” có rất nhiều lông và hạt (thực ra đây mới là quả) hình thon, dẹt, dài 6-7mm, màu vàng nâu nhạt, có góc, rất cứng. Có hạt có cuống, có hạt không có cuống.

Ngoài quả giả ra, người ta còn dùng rễ và vỏ rễ, hoa, lá kim anh làm thuốc. Nhưng hay dùng nhất vẫn là quả giả.

Công dụng của kim anh tử

Tây y coi kim anh là một nguồn vitamin C quan trọng. Thường chế thành mứt, có vị vừa nhọt, vừa chát và vừa chua. Dùng làm thuốc bổ, thuốc cầm máu. Thuốc pha hay cồn thuốc chế bằng toàn bộ quả (cả cùi và hạt) được dùng chữa bệnh về thần kinh với những triệu chứng như lo âu, thần kinh bất định, trằn trọc thâu đêm. Khi dùng phải cần thận, tránh ngộ độc.

Quả giả kim anh còn dùng dưới dạng siro (1ml có 5mg vitamin C), bột (1g bột có 30mg vitamin C).

Đông y coi kim anh có vị chua, chát, tính bình, vào 3 kinh tỳ, phế và thận. Có tác dụng kiện tinh, mạnh ruột. Dùng chữa di tinh, đái són, tiểu tiện nhiều lần, phụ nữ khí hư, bạch đới, tỳ hư mà hay đi phân lỏng. Dùng dưới hình thức bột hay cao mềm. Ngày dùng 6-12g.

Ngoài ra, người ta còn dùng lá kim anh giã nhỏ, thêm ít muối mà đắp lên mụn nhọt. Có khi phối hợp với lá dâu tằm cùng giã với muối mà đắp lên vết thương để cầm máu.

Bài viết liên quan